Streszczenie
Jest to porównanie dwóch fragmentów egipskich tkanin z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie (90.5 x 63cm) oraz będącej w posiadaniu Muzeum Archeologicznego w Krakowie (28 x 27cm). Obie tkaniny są fragmentami lnianej tuniki z pasami (clavi) o dekoracji wykonanej z kolorowej wełny, typowymi dla przodu lub rękawa starożytnego stroju tego typu. Clavi na fragmencie z Warszawy ma rząd okrągłych medalionów z sześcioma pracami Heraklesa powtórzonymi dwukrotnie. Dwa clavi na fragmencie krakowskim różnią się nie tylko wielkoścą, ale noszą też różną dekorację ukazującąą dwa medaliony na czarnych kwadratach z ludzkimi głowami (mniejszy clavus) oraz dwie sceny biblijne wewnątrz prostokątów (większy clavus). Autorka podpiera teorię Renate Pillinger, która identyfikuje w jednej ze scen biblijnych figurę Adama jako strażnika zwierząt i rośli w raju (ryby, dwa małe drzewa, dwa ptaki i jeden czworonóg). W drugiej, mniej jasnej scenie można widzieć Ojca jako Chrystusa mówiącego do Adama. Oba dłuższe clavi na warszawskim i krakowskim fragmencie mają podobne obramowanie przedstawienia figuralnego z wijącą się niezidentyfikowaną winoroślą z zakręconymi trójdzielnymi liśćmi i jako że były zakupione w Kairze podczas lub krótko po II Wojnie Światowej, mogą pochodzić z tego samego źródła. Biorąc pod uwagę ich późne datowanie, VIII w. n.e., tuniki stanowiły część ubrania noszonego przez chrześcijan. Zdobienie tunik, które zakładane były najbliżej ciała, ilustruje najdroższe wartości noszącego, stąd obecność postaci Heraklesa i Adama może oznaczać osobistą akceptację i podziw dla tych szczególnych bohaterów oraz wartości i cech, które sobą prezentują. Miało to miejsce, gdy Egipt był rządzony przez Arabów, chociaż chrześcijanie wciąż stanowili rdzeń populacji.
Bibliografia
B
Babraj K., Szymańska H., Bogowie Starożytnego Egiptu. The Gods of Ancient Egypt, Muzeum Archeologiczne w Krakowie, Kraków 2000
E
Egger G., Frühchristliche und koptische Kunst. Ausstellung in der Akademie der bildenden Künste, Wien 11.03. bis 3.05.1964, Wien 1964
J
Jastrzębowska E., Sztuka wczesnochrześcijańska, Kraków 1988
Jastrzębowska E., Herakles auf einem Stofffragment im National Museum zu Warschau, [w:] Festschrift für Piotr O. Scholz, w druku
K
Karpp H., Die frühchristlichen und mittelalterlichen Mosaiken in Santa Maria Maggiore zu Rom, Baden-Baden 1966
Kitzinger E., The Story of Joseph on a Coptic Tapestry, Journal of the Warburg and Courtauld Institutes 1, 1937
Kybalova L., Die alten Weber am Nil. Koptische Stoffe, Praga 1967
M
Matie M., Lapunova K., Hudožestviennyie tkani koptoskogo Egipta, Leningrad 1951
P
Pillinger R., Gewandfragment mit menschlichen Figuren und anderen Darstellungen im Museum für Angewandte Kunst in Wien. Versuche einer ikonographischen Deutung, Mitteilungen zur christlichen Archäologie 8, 2002
S
Shurinova R., Coptic Textiles, Collection of Coptic Textiles State Pushkin Museum of Fine Arts, Moscow 1967
Urbaniak-Walczak K., Pannenko I., Spätantike Textilien aus Ägypten in der Sammlung des Nationalmuseums in Warschau. Eine ausgewählte Gruppe aus der Textilsammlung, Warszawa 2003
V
Vikan G., Joseph Iconography on Coptic Textiles, Gesta 18/1, 1979
Vikan G., [w:] Age of Spirituality. Late Antique and Early Christian Art, Third to Seventh Century, New York 1979
W
Weitzmann K., Spätantike und frühchristliche Buchmalerei, München 1977
Weitzmann K., Kessler H.L., The Cotton Genesis British Library Codex Cotton Otto B. VI, Pinceton 1986
Wessel K., L’art copte. L’art antique de la Basse-Epoque en Egypte, Recklinghausen 1963
Wessel K., Koptische Kunst. Christentum am Nil, 3.05–15.08.1963 Villa Hügel – Essen, Essen 1964
Wystawa ‘Sztuka koptyjska’, Muzeum Narodowe w Warszawie, Warszawa 1984
