Sculture da Abu Qir. Una rivisitazione di problemi vecchi e nuovi

Autor: Nicola Bonacasa | Strony: 19–34

Streszczenie

Artykuł przedstawia osiem rzeźb z Abu Qir; prawie wszystkie są dobrze znane i warte ponownego odczytania na tle historii rzeźby w ptolemejskiej Aleksandrii. W omawianym zespole przeważają okazy rzeźby portretowej – od Aleksandra Wielkiego, do Trajana Decjusza i Casrinusa. Znaleziska z Abu Qir-Kanopos dają okazję do kilku spostrzeżeń. Na zespół ten składają się rzeźby należące do produktów wysokiej jakości i o oficjalnym przeznaczeniu. Są to w oczywisty sposób produkty szeroko rozumianego „średniego hellenizmu”, co oznacza że rozwój Kanopos nie był ani powstrzymywany ani ograniczany przez sąsiadującą z nim ptolemejską Aleksandrię. Wysoki procent dzieł w grecko-egipskim stylu podtrzymuje raz jeszcze ideę istnienia raczej umiarkowanej grecko-egipskiej koine (Adriani, Rostowzeff, Fraser) niż swobodnej koegzystencji dwóch różnych nurtów, każdego we własnym, niepowtarzalnym stylu. Gdy weźmiemy pod uwagę to, że uwzględniając szczególne warunki polityczne, spowodowane objęciem władzy przez Ptolomeuszy, sztuka grecka w Egipcie nałożyła się na wzory tworzone od tysięcy lat, nie możemy zaprzeczyć, że nieuniknione kontakty dały efekty w postaci mieszanego stylu „egipsko-greckiego” bedącego rezultatem owego fenomenu osmozy, poświadczonego tak w „kulturze wysokiej” jak i w zwyklej produkcji rzemieślniczej. Wszelako fuzja elementów greckich i egipskich oraz presja polityczna u schyłku III wieku p.n.e. zamiast współistnienia różnych stylów, raczej wzmocniły eklektyczny język artystyczny.

Bibliografia

Adriani A., s.v. ‘Alessandrina arte’, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale I, 1958
Adriani A., Lezioni sull’arte alessandrina, Napoli 1972
Adriani A., Nuovi ritratti di Arsinoe III, Arti Figurative 3, 1947
Adriani A., Repertorio d’Arte dell’Egitto Greco-Romano, Serie A, I, Palermo 1961
Adriani A., Ritratti dell’Egitto greco-romano, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Römische Abteilung 77, 1970
Adriani A., Sculture del Museo Greco-Romano. V. Contributi all’iconografi a dei Tolomei, Bulletin de le Société d’Archéologie d’Alexandrie 32, 1938
Adriani A., Testimonianze e momenti di scultura alessandrina, Roma 1948

Bergmann M., Studien zum römischen Porträt des 3. Jahrhunderts n. Chr., Bonn 1977
Bernand A., Aboukir, http://www.underwaterdiscovery.org/Sitemap/Project/ProjectArticel.aspxProjectName=CanopicRegion&Layout=B&XmlDocument=0001.xml2000
Bieber M., The Sculpture of the Hellenistic Age, New York 1967
Bonacasa N., Per l’iconografi a di Tolomeo IV, Annuario della Scuola archeologica di Atene e delle Missioni italiane in Oriente 37–38, 1959–60
Bonacasa N., Realismo ed eclettismo nell’arte alessandrina, [w:] W.V. Harris, G. Ruffini (red.), Ancient Alexandria between Egypt and Greece, New York, 11th–12th October 2002, Leiden 2004
Bonacasa N., s.v. Tolemei, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale VII, 1966
Breccia E., Alexandrea ad Aegyptum, Bergamo 1914
Breccia E., Alexandrea ad Aegyptum, Bergamo 1922
Breccia E., Egitto greco e romano, Pisa 1957
Breccia E., Le Musée gréco-romain 1925–1931, Alexandrie 1932
Breccia E., Monuments de l’Égypte Gréco-Romaine, I.1. Le rovine e i monumenti di Canopo, Bergamo 1926
Brunelle E., Die Bildnisse der Ptolemäerinnen, Frankfurt a.M. 1976

Calcani G., L’immagine di Alessandro Magno nel gruppo equestre del Granico, [w:] J. Carlsen (red.) et al., Alexander the Great. Reality and Myth, Analecta Romana Instituti Danici Supplementum XX, Roma 1997
Comstock M.B., Vermeule C.C., Sculpture in Stone. The Greek, Roman and Etruscan Collections of the Museum of Fine Arts, Boston, Boston 1976
Coulson W.D.E., Wilkie N.C., Nelson Island Re-Examined, Zeitschrift für ägyptische Sprache und Altertumskunde 112, 1985

Daltrop G., Hausmann U., Wegner M., Das römische Herrscherbild, 2,1. Die Flavier. Vespasian, Titus, Domitian, Nerva, Julia Titi, Domitilla, Domitia, Berlin 1966

Fabbrini L., s.v. ‘Mausolo’, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale IV
Fittschen K., Katalog der antiken Skulpturen im Schloss Erbach, Berlin 1977
Fittschen K., Zanker P., Katalog der römischen Porträts in den Capitolinischen Museen und den anderen Kommunalen Sammlungen I, Mainz am Rhein 1985
Fraser P.M., Ptolemaic Alexandria, Oxford 1972

Gallo P., La penisola e l’isola di Canopo: una storia di acque e di sabbie, [w:] M. Casini (red.), Cento anni in Egitto. Percorsi dell’Archeologia Italiana, Milano 2001
Goddio F., Cartographie des vestiges archéologiques submergés dans le Port Est d’Alexandrie et dans la Rade d’Aboukir, Alessandria e il mondo ellenistico-romano. Atti del II Congresso Internazionale Italo-Egiziano, Alessandria, 23–27 Novembre 1992, Roma 1995
Goddio F., The Topography and Excavation of Heracleion-Thonis and East Canopus (1996–2006), Oxford 2007
von Graeve V., Der Alexandersarkophag und seine Werkstatt, Berlin 1970
Grimm G., Götter und Pharaonen, Austellung, Mainz am Rhein 1979

Inan J., Rosenbaum E., Roman and Early Byzantine Potrait Sculpture in Asia Minor, London 1966

Johansen F., Greek Portraits. Catalogue of the Ny Carlsberg Glyptotek, Copenagen 1992
Jucker H., Römische Herrscherbildnisse aus Ägypten, ANRW II 12.2, Berlin-New York 1981

Kiilerich B., The Public Image of Alexander the Great, [w:] J. Carlsen (red.) et al., Alexander the Great. Reality and Myth, Analecta Romana Instituti Danici Supplementum XX, Roma 1997
Kingsley S., Heracleion and Canopus arise from the waves, Minerva 18, 2007
Kiss Z., Études sur le portrait impérial romain en Égypte, Varsovie 1984
Kiss Z., Notes sur le portrait impérial romain en Égypte, Mitteilungen des Deutschen Archäologischen Instituts, Abteilung Kairo 31, 1975
Kiss Z., Sarapis de Canope, Städel Jahrbuch, 19, 2004
Kiss Z., Une étape mal connue de l’art égyptien d’époque romaine. Les portraits de Caracalla, [w:] Acts of the First International Congress of Egyptology, Cairo, October 2–10, 1976, Berlin 1979
Kyrieleis H., Bildnisse der Ptolemäer, Berlin 1975

Laurenzi L., Monumenti di scultura del Museo Archeologico di Rodi, III e dell’Antiquarium di Coo, I, Clara Rhodos V.2, 1932
Laurenzi L., Monumenti di scultura del Museo Archeologico di Rodi, IV e dell’Antiquarium di Coo, II, Clara Rhodos IX, 1938
L’Orange H.P., Das Spätantike Herrscherbild von Dioclezian bis zu den Konstantin-Söhnen, (III, 4), Berlin 1984

Maehler H., Remarks on Some Sculptures in Alexandria, Bulletin de le Société d’Archéologie d’Alexandrie 46, 2001
Moreno P., Apelle. La battaglia di Alessandro, Ginevra-Milano 2000
Moreno P., L’immagine di Alessandro Magno nell’opera di Lisippo e di altri artisti contemporanei, [w:] J. Carlsen (red.) et al., Alexander the Great. Reality and Myth, AnalRom Suppl. XX, Roma 1997
Moreno P., Scultura ellenistica, Roma 1994

Richter G.M.A., The Portraits of the Greeks, III, Oxford 1965
Richter G.M.A., The Portraits of the Greeks (rev. by R.R.R. Smith), Oxford 1984
Rosso E., Ritratto di Vespasiano, [w:] F. Coarelli (red.) Divus Vespasianus. Il bimillenario dei Flavi, Milano 2009

Savio A., Veri o Falsi? I medaglioni di Aboukir (red. A. Cavagna), Milano 2011
Schreiber Th., Die Nekropole von Kôm-esch-Schukâfa, Expedition Ernst von Sieglin I–II, Leipzig 1908
Sismondo Ridgway B., Hellenistic Sculpture. I. The Styles of ca. 331–200 B.C., Bristol 1990
Smith R.R.R., Hellenistic Royal Portraits, Oxford 1988
Stanley J.D., Schnepp G., Jorstad T., Submerge of archaeological sites in Aboukir Bay, the result of gradual long-term processes plus catastrophic events, Underwater archaeology in the Canopic region in Egypt. Geoarchaeology, Oxford 2007
Stanley J.D., Warne A.G., Nile Delta geography at the time of Heracleion and East Canopus, Underwater archaeology in the Canopic region in Egypt. Geoarchaeology, Oxford 2007
Stolz Y., Kanopos oder Menouthis? Zur Identifi kation einer Ruinenstätte in der Buch von Abuqir in Ägypten, Klio 90, 2008
Svoronos J.N., Ta nomismata tou kratous ton Ptolemaion, I–III, Athenai 1904–1908

Toussoun O., Les ruines sous-marines de la baie d’Aboukir, Bulletin de le Société d’Archéologie d’Alexandrie 29, 1934

Vermeule C.C., Greek and Roman Sculpture in America, Berkeley-Los Angeles-London 1981
Vermeule C.C., Roman Imperial Art in Greece and Asia Minor, Cambridge Mass. 1968
Vlad Borrelli L., s.v. ‘Anzio’, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale I, 1958,
Vlad Borrelli L., s.v. ‘Posidone’, Enciclopedia dell’arte antica, classica e orientale VI, 1965

Zanker P., Da Vespasiano a Domiziano. Immagine di sovrani e moda, [w:] F. Coarelli (red.) Divus Vespasianus. Il bimillenario dei Flavi, Milano 2009